Uitstervend beroep: natuursteenbewerker

Een gebrek aan monteurs en metselaars? Dat is betrekkelijk als je de tekorten in de afbouwsector en gespecialiseerde aannemerij bekijkt. Voor steenhouwers is er in heel Nederland nog één opleiding, die jaarlijks een handjevol vakmensen aflevert voor de hele branche. Bij restauratiebedrijf Slotboom Steenhouwers staan klanten in de rij. “Jemig, bestaat dat vak nog?”

Ooit een scholenmarkt bezocht? Daar struikel je over het creatief talent. Muzikanten, dansers, acteurs en podiumkunstenaars voeren de boventoon. Ook sporters zijn ruim vertegenwoordigd. Dat er nauwelijks betaalde banen zijn voor al die afgestudeerde artiesten en atleten, maakt de kids van tegenwoordig niks uit. Ze vinden het geweldig en willen ook zoiets. Mochten ze niet aan de bak komen, dan kunnen ze altijd nog de ICT of detailhandel in. Als dat ook niet lukt, worden ze monteur of metselaar.

“Waarom leiden we op tot eenheidsworst?”, mokt commercieel-directeur Roderick Nijenhuis (49) van Slotboom Steenhouwers hoofdschuddend. “Er is zoveel meer. Laat kinderen kennismaken met een steenhouwer, glas in lood bewerker, leidekker, schrijnwerker of meesterstukadoor. Meteen staan er drommen mensen omheen. Iedereen vindt het prachtig dat zij met hun handen onze kastelen, paleizen, landhuizen, kerken en grachtenpanden restaureren. Maar ja, de overheid maakt andere keuzes. Met je hoofd werken wordt overgewaardeerd. Met je handen werken lijkt soms wel een oneerbaar beroep. Weet je wat ik vind? De Cito-toets is verouderd. Die moet de deur uit!”

Aanleg voor geometrie

Het in Winterswijk gevestigde Slotboom Steenhouwers is ruim zestig jaar actief in de natuursteenbranche. Het bedrijf met 29 medewerkers richt zich voornamelijk op restauratie, renovatie en nieuwbouw van natuurstenen onderdelen van gebouwen. Dat gebeurt met een combinatie van mensenhanden en hypermoderne apparatuur. Tekeningen maakt men zelf in 2D en 3D in computerprogramma’s als AutoCad, SolidWorks en easySTONE. In de werkplaats staat voor miljoenen aan geavanceerde zaag- en freesmachines, die marmer, zandsteen, graniet, hardsteen en tufsteen bewerken uit alle delen van de wereld.

De negen steenhouwers worden intensief begeleid door Mike Slotboom (32). De kleinzoon van oprichter Jan Slotboom is een natuurtalent. Hij won zilver tijdens de WorldSkills in Helsinki in 2005. Van hem leren nieuwe jongens het vak. Wat dat behelst, zien we op deze zonnige donderdagochtend in mei. In de werkplaats staan de steenhouwers keurig op een rijtje hun blokken steen te bewerken, als artiesten van een uitstervend ras. Een hamer en een beitel, meer hebben ze niet nodig. Tik, tik, tik... Met uiterste precisie hakken ze kleine stukjes weg, totdat de eindvorm over blijft.

Het betere hak, frees en polijstwerk levert onder meer pinakels, windberen, kruisbloemen, bekroningen, gevelstenen, handlijsten en gerestaureerde vloeren en trappen op. Volgens Roderick Nijenhuis is het een zeldzaam talent: “In drie richtingen hak je steen weg. De 3D-projectie moet je in je hoofd kunnen maken. Die aanleg voor geometrie heeft niet iedereen. Het is altijd maar afwachten of iemand het kan. Sollicitatiegesprek? Mwah… als ze enthousiast zijn, inzet tonen en een goed stel hersens hebben, nemen we ze aan. Na twee maanden weten we wel of het wat wordt. Talent herkennen we eigenlijk meteen aan de zekerheid waarmee ze moeilijke snijpunten te lijf gaan.”

Rapport EIB

Slotboom Steenhouwers barst van het werk. De opdrachtenportefeuille zit vol tot 2022. Nijenhuis zou zomaar vijf nieuwe mensen kunnen plaatsen. Maar ze zijn er niet. Wat personeelstekort betreft is de natuursteenbranche overigens geen uitzondering in de gespecialiseerde aannemerij en afbouwsector. Het in april verschenen rapport ‘Gespecialiseerde aannemerij en afbouw –optimale opleidingsstructuur’ van het EIB presenteerde onthutsende cijfers. De komende vier jaar moeten ruim 14.000 nieuwe arbeidskrachten instromen: 7.616 in de gespecialiseerde aannemerij en 6.543 in de afbouwsector. Waar ze vandaan moeten komen mag Joost weten.

Het personeelstekort heeft alles te maken met de situatie op scholen. De aantallen leerlingen voor ‘kleine beroepen’ als natuursteenbewerker, dekvloerenlegger of plafond- en wandmonteur zijn beperkt en opleidingen verdwijnen her en der. En willekeurige greep: de opleiding ‘betonmodelmaker’ is verdwenen sinds 2012. De opleiding ‘dekvloerenlegger’ is geschrapt op het Drenthe College. De opleiding ‘voeger’ wordt niet meer aangeboden op het Regiocollege Zaandam. Betonstaalverwerkers en voegers: niet opgeleid in 2014.

De opleiding voor natuursteenbewerker bestaat nog wel. ROC Midden Nederland in Nieuwegein biedt de opleiding aan op niveau 2, 3 en 4. (Zie kader.) Momenteel heeft de opleiding zo’n 20 BBL-leerlingen. Ze zijn allemaal werkzaam in de branche bij een van de 500 bedrijven. (De overgrote meerderheid maakt grafstenen, vloeren en aanrechtbladen. Van de restauratiebedrijven zoals Slotboom Steenhouwers zijn er maar een paar.)

Betere positionering

Als Nijenhuis op een verjaardagsfeest over zijn werk begint, hoort hij vaak hetzelfde: “Jemig, bestaat dat vak nog?” Inderdaad, het vak bestaat nog. Maar een bezoek aan Slotboom Steenhouwers doet je beseffen dat het zomaar afgelopen kan zijn met deze eeuwenoude traditie. Wat als het zo doorgaat? Nijenhuis: “Weet je wat je dan krijgt? Werk wordt kant-en-klaar ingekocht in Duitsland en België. Nederlandse bedrijven leggen het alleen nog op de juiste plek.”

Doodzonde. Het is namelijk een prachtig ambacht, weet Nijenhuis uit eigen ervaring. Als hij over natuursteen begint, is hij niet te stoppen: “Ik ben ermee besmet. Als ik een steen één keer heb gezien, vergeet ik die nooit meer. Ik noem mezelf steenoloog. Ooit wilde ik archeoloog worden. Ik heb kunstgeschiedenis gestudeerd en werd gebiologeerd door de kunst en architectuur van het vroege Christendom. Later heb ik leren hakken met hamer en beitel. Iets creëren uit een blok steen geeft veel voldoening.”

Leuk hoor. De vraag is hoe je dat tussen de oren krijgt bij een 17-jarige. “Van een danser kun je geen stukadoor maken”, zei Paul van Meenen (D66) op 17 april in Nieuwspoort, waar AFNL en NOA op de zeepkist gingen voor een samenhangend pakket aan maatregelen. De Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB) moet op de schop en het functioneren van de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) moet worden geëvalueerd, vinden AFNL en NOA. Ook het genoemde rapport van het EIB komt met oplossingen, zoals ‘betere positionering’ van de opleidingen op vmbo’s. Daarmee zijn we terug bij het begin. Laat steenhouwers hun kunsten vertonen op scholenmarkten. Voor het behoud van ons cultureel erfgoed. Want wat zou Nederland zijn zonder windberen, kruisbloemen en pinakels?

recente artikelen

gepubliceerd in diverse (vak)media

Uitstervend beroep: natuursteenbewerker

Voor steenhouwers is er in heel Nederland nog één opleiding, die jaarlijks een handjevol vakmensen aflevert voor de hele branche. Bij restauratiebedrijf Slotboom Steenhouwers staan klanten in de rij. “Jemig, bestaat dat vak nog?”

Lees artikel »

Broodfonds redding voor zzp'er Mario van Kemenade

Mario van Kemenade, zzp'er in de bouw, kon een jaar niet werken vanwege een ernstig bedrijfsongeval. “Zonder broodfonds was het voor mijn bedrijf einde oefening geweest.”

Lees artikel »

Recruiter, check gamingskills in sollicitatie

“Ingewikkelder dan schaken”, beweren sommigen. Dat games als League of Legends en Call of Duty speciale skills vragen, leidt geen twijfel. HR-managers zouden standaard naar gamingskills moeten vragen in sollicitatiegesprekken. Dat kan nieuw talent opleveren.

Lees artikel »

Brandweer-coach Biesot over mentale weerbaarheid

Als je ergens klappen moet kunnen verwerken (om geen burn-out te krijgen) is het wel bij de brandweer. Willem Biesot, coach van De Zwerm Groep, weet er alles van. Al vele jaren traint hij brandweermensen om mentaal weerbaar te worden.

Lees artikel »

Digital natives retailen zonder tussenschakels

De keten kan korter. Dat is de overtuiging van digital natives, bedrijven die online zijn geboren, gegroeid en succesvol geworden. 'Cut out the middle man!'

Lees artikel »

Fujitsu over smart society

Het Japanse tech-bedrijf Fujitsu denkt dat artificial intelligence nu pas rijp is voor ontginning. Een gesprek met Pacal Huijbers.

Lees artikel »

Infrastructuur laat zich eenvoudig plat leggen

Het nieuwe kabinet steekt 95 miljoen euro per jaar in cyberveiligheid. Dat is fijn voor straks maar ondertussen is het prijsschieten. "Inbreken kan op alle fronten", stelt de ethical hacker.

Lees artikel »

Klussers bedienen doe je zo

Intergamma, de franchiseorganisatie van Gamma en Karwei, trekt online twee miljoen bezoekers per week. Hoe krijgt Lieke Luttmer, directeur e-commerce, dat voor elkaar?

Lees artikel »

E-commerce duikt op booming pillenmarkt

Het louche imago lijkt verdwenen. Heel Holland slikt en koopt via internet.

Lees artikel »

Permissioned blockchain: hip en pseudo-innovatief

Kan samen oefenen in afgeschermd ecosysteem bestaande markten en sectoren op hun kop zetten?

Lees artikel »